Graduale Simplex

(Evert Wagter)

In dit hoofdstuk vindt u de verantwoording van het gebruik van het Graduale Simplex en de keuzes uit het Graduale Simplex die ik heb gemaakt voor de gregoriaanse praktijk in mijn parochie.

Om de overgang te maken van een klassiek gregoriaans zingend herenkoor naar een 'vernieuwd en verfrist' gregoriaans zingend mannenkoor leek het mij het beste niet vast te houden aan de stukken met soms lange notenreeksen uit het Graduale Romanum maar ruim te putten uit het eenvoudige gregoriaans van het Graduale Simplex. Ook voor de 'nieuwe' vrouwenschola leek dat de geëigende weg. Meestal neem ik de introïtus uit het GR; de introïtus is in bepaalde perioden van het kerkelijk jaar (advent, veertigdagentijd, (hoog)feesten) zo aan een zondag gebonden - ook gevoelsmatig - dat ik om de klassieke introïtus niet heen wilde. Een psalmus responsorius en/of een psalmus alleluiaticus en een alleluia neem ik doorgaans uit het GS en de communio uit hetzij het GR hetzij het GS. Het GS bleek een zeer rijke bron van gregoriaanse gezangen; ik kan het meer dan van harte aanbevelen! Het GS is geen beginnersboek maar een volwaardige bundel gregoriaanse gezangen, een bundel die ook geschikt is voor beginners.

Naast het ordinarium, dat door het verzamelde Godsvolk meestal goed kan worden meegezongen (Minimaal bekend zouden de missen I, IX, XI, XVII en XVIII en het credo I moeten zijn) zijn er nu ook talloze volkszang-mogelijkheden in het GS. Ook voor andere dan eucharistievieringen - woord-en-communie-diensten, gebedsdiensten, avondwakes - zijn er nu talrijke mogelijkheden.

De inhoud van het Graduale Simplex ziet er zo uit:

• Cantus in Ordine Missae
• Kyriale simplex
• Graduale simplex
• Proprium de tempore
  • Tempus Adventus
  • Tempus Nativitatis
  • Tempus Quadragesime
  • Hebdomada sancta
  • Tempus paschale
  • Tempus per annum
• Proprium sanctorum
• Communia
• Missae ritualis,
  • pro variis necessitatibus
  • et votivae
• Liturgia defunctorum
• Toni communes
• Appendix
• Indices

De door mij meest gebruikte zangen zijn de psalmi responsorii en de psalmi alleluiatici. Een flink aantal gezangen staan op een dubbel-cd 'Te decet laus. Cantus selecti', uitgevoerd door de Nova Schola Gregoriana o.l.v. Alberto Turco (Liberia Editrice Vaticana, Fires, ACD 083 en 084, totaal ruim 140 minuten).

In 'Gregoriaans nu' van Wesselingh ontleent de auteur aan de 'Instructie Musicam Sacram' de volgende 'graden van volksdeelname'. Van de eerste volkszanggarnituur zijn:

Van de tweede garnituur:

Van de derde en laatste garnituur:

* Het post-communie-gebed is het dankgebed voor het ontvangen van de communie. Het slotgebed is een algemeen dankgebed. In de liturgie van de Kerk is voorzien in een post-communiegebed.
** Het is voorbede zonder 'n' en deze voorbede bestaat uit diverse intenties. Een intentie in brede zin bestaat uit de intentie in engere zin (eigenlijke intentie), de gebedsoproep (Laat ons bidden), stilte (om de intentie te verinnerlijken, tot een eigen intentie te maken) en de acclamatie (instemming). Aan het eind van de intenties wordt afgesloten met een slotgebed. De intenties gaan van breed (wereldleed) naar minder breed (plaatselijk leed) tot persoonlijk (parochiëel en persoonlijk leed)

In grote lijnen komt het er op neer dat de korte acclamaties in het licht van de volkszang het belangrijkst zijn, dat daarna de ordinarium-delen komen en tenslotte op de laatste plaats het proprium. Dit schema geldt niet alleen voor de gregoriaanse zang maar ook voor de volkszang in de landstaal. De volkszang-ontwikkeling in Nederland verloopt precies andersom!

In de Orde van Dienst - het 'spoorboekje' bij een viering - behoort een uitstekende verzorging van het notenbeeld te zijn opgenomen, alsook een fraaie vertaling. Voor een vertaling van de psalmen komen uiteraard niet alleen de vertalingen van Bronkhorst (uit de Canisius-bijbelvertaling) of van Gerhardt/Van der Zeyde (uit de Willibrordvertaling) in aanmerking. De vertaling volgt de Latijnse psalmtekst maar dient ook een hoge literaire kwaliteit te hebben.

Bronnen

• Graduale Romanum
• Graduale Symplex
• Gregoriaans nu (1984), N. Wesselingh o.s.b.
• Lezing Latijnse liturgie, Evert Wagter
• Artikel Kerk en smaak, Evert Wagter